Vacumeren van een koelinstallatie

veroorzaken. Vocht reageert bij hoge temperaturen met het koudemiddel en de compressorolie tot zuren, die metalen en afdichtingen aantasten. Bij lage temperaturen aan het expansieventiel kan vocht bevriezen en het ventiel blokkeren.
Lucht en niet-condenseerbare gassen Lucht in het koudemiddelcircuit verhoogt de condensatiedruk. Niet-condenseerbare gassen lossen niet op in het koudemiddel en accumuleren in de condensor, waardoor de effectieve condensatiecapaciteit afneemt en de persdruk stijgt. Dit verhoogt de energieconsumptie en belast de compressor. Een correct uitgevoerd diepvacuüm verwijdert zowel lucht als vocht uit het systeem. Het droger-filter dat daarna in het circuit aanwezig is, vangt resterende vochtsporen op. Maar het droger-filter is geen vervanging voor goed vacumeren: het is de laatste verdedigingslinie, niet de eerste.

Na elke opening van het circuit
Elke keer dat het koudemiddelcircuit wordt geopend, inclusief bij vervanging van een droger-filter, expansieventiel, compressor of een lekke leiding.

Na een compressorverbranding
Na het reinigen van het circuit en het plaatsen van nieuwe filters en een nieuwe compressor is grondig vacumeren essentieel om resterende verbrandingsproducten en vocht te verwijderen.

Bij inbedrijfstelling van een nieuwe installatie
Een nieuw geïnstalleerd systeem bevat altijd enige hoeveelheid vocht in de leidingen vanuit de fabricage en montage. Vacumeren voor de eerste koudemiddelvulling is standaard werkwijze.

Na reparatie van een lekkage
Bij het herstellen van een lek wordt het circuit geopend of worden onderdelen vervangen. Daarna is vacumering verplicht.

Vacuümpomp
De vacuümpomp verwijdert lucht en damp uit het circuit door een onderdruk te creëren. Voor koeltechnisch werk worden tweetrapsvacuümpompen gebruikt. Een eentrapspomp bereikt niet het benodigde diepvacuüm voor koeltechnische toepassingen.
De capaciteit van de vacuümpomp (uitgedrukt in liter per minuut of kubieke meter per uur) moet zijn afgestemd op het volume van het circuit. Een te kleine pomp werkt traag; bij grote industriële systemen kan een grotere pomp de werktijd aanzienlijk bekorten.
De vacuümpomp heeft regelmatige olieverversing nodig. Vervuilde pompolie absorbeert vocht en verlaagt de pompefficiëntie, waardoor het benodigde vacuümniveau niet meer wordt bereikt. Gebruik uitsluitend de oliesoort die de fabrikant voorschrijft.

Vacuümmeter (micronmeter)
De manometer op de servicekoffer is niet geschikt voor het meten van het benodigde vacuümniveau. Manometers meten in bar of psi en hebben bij lage drukken onvoldoende nauwkeurigheid.
Voor correcte vacuümmeting is een elektronische vacuümmeter nodig die meet in micron (ook wel mTorr). Eén micron staat gelijk aan 0,001 mbar. De gewenste eindwaarden liggen in het bereik van 200 tot 500 micron, een druk die op een manometer niet af te lezen is.
De vacuümmeter wordt bij voorkeur direct op het circuit aangesloten, niet op de servicekoffer. Zo wordt het vacuüm in het circuit zelf gemeten in plaats van in de slangen en koffer.

Stap 1: Koudemiddel terugwinnen

Voordat het circuit wordt geopend, moet het aanwezige koudemiddel worden teruggewonnen met een gecertificeerde terugwinunit. Dit is wettelijk verplicht: het laten ontsnappen van koudemiddel naar de atmosfeer is verboden op grond van de Europese F-gassenverordening.

Stap 2: Circuit openen en werkzaamheden uitvoeren

Circuit openen en werkzaamheden uitvoeren
De benodigde reparatie of vervanging wordt uitgevoerd. Beperk de openingstijd zo kort mogelijk om de hoeveelheid vocht die het circuit binnendringt te minimaliseren.

Stap 3: Vacuümpomp aansluiten

De vacuümpomp wordt aangesloten op zowel de hoge- als de lagedrukzijde van het circuit. Aansluiting op één zijde is onvoldoende: expansieventielen en magneetventielen kunnen in gesloten stand de vrije doorstroming blokkeren, waardoor delen van het circuit niet worden gevacumeerd.

Stap 4: Vacumeren tot het doelniveau

De pomp wordt gestart. Het vacuüm daalt geleidelijk. Het doelniveau voor koeltechnische installaties ligt doorgaans op 500 micron of lager. Bij kritische systemen of na een compressorverbranding is een dieper vacuüm van 200 tot 300 micron wenselijk. De duur van het vacumeren is afhankelijk van het volume van het circuit, de capaciteit van de pomp, de hoeveelheid vocht in het systeem en de omgevingstemperatuur. Bij koud weer dampt vocht trager af; vacumeren duurt dan langer.

Stap 5: Vacuümdecaytest uitvoeren

Zodra het doelniveau is bereikt, wordt de pomp afgesloten van het circuit en wordt het vacuüm gedurende minimaal 15 tot 30 minuten gevolgd. Dit heet de vacuümdecaytest.

Twee scenario’s zijn mogelijk:

• Vacuüm blijft stabiel of daalt slechts licht: het circuit is dicht en voldoende droog. Er mag koudemiddel worden ingebracht.
• Vacuüm stijgt snel naar 1.000 micron of hoger en blijft stijgen: er is een lek of er bevindt zich nog veel vocht in het circuit. Bij een snel stijgend vacuüm dat stabiliseert rond de 1.000 tot 2.000 micron is vocht de meest waarschijnlijke oorzaak. Bij een doorlopend stijgend vacuüm is een lek de oorzaak. In beide gevallen mag geen koudemiddel worden ingebracht.

Stap 6: Koudemiddel inbrengen

Na een geslaagde vacuümdecaytest wordt het circuit gevuld met het correcte type en de correcte hoeveelheid koudemiddel. De koudemiddelsoort en hoeveelheid worden vastgelegd in het koudemiddellogboek.

Bij installaties met een groot intern volume of na ernstige vochtcontaminatie wordt soms een drievoudige vacuümprocedure toegepast. Het circuit wordt gevacumeerd, daarna gevuld met droog stikstof tot circa 0,5 bar overdruk, waarna het stikstof wordt afgeblazen en opnieuw wordt gevacumeerd. Dit proces wordt driemaal herhaald.
De voordelen van deze methode: stikstof helpt gebonden vochtmoleculen los te maken van het wandmateriaal, waarna ze bij de volgende vacuümsessie gemakkelijker worden verwijderd. Dit resulteert in een droger en schoner circuit, ook wanneer de totale vacuümduur vergelijkbaar is met een enkelvoudige langdurige vacuümbehandeling.

Vacumeren met de servicemanometer
Een manometer leest niet nauwkeurig genoeg bij de drukken die relevant zijn voor diepvacuüm. Hierdoor denkt de monteur het doelniveau bereikt te hebben, terwijl het circuit nog niet voldoende droog is.

Te korte vacuümduur
Vacumeren kost tijd. Een circuit dat snel een lage druk bereikt maar niet lang genoeg wordt gevacumeerd, bevat nog vocht dat op de wanden is geabsorbeerd. Vocht dat niet in dampfase is gebracht, wordt niet verwijderd.

Aansluiten op slechts één zijde
Magneetventielen en thermostatische expansieventielen blokkeren de doorstroming bij lage druk. Aansluiting op beide zijden van het circuit is noodzakelijk om het gehele systeem te vacumeren.

Vervuilde pompolie
Een vacuümpomp met oud of vochtig olie bereikt het benodigde diepvacuüm niet. Regelmatige oliecontrole en verversing zijn essentieel voor een correct werkende pomp.

Vacuüm trekken via de serviceslangen in de koffer
Serviceslangen hebben een intern volume en weerstand. Meten via de koffer geeft een optimistischer beeld dan de werkelijke druk in het circuit. Gebruik bij voorkeur een aparte vacuümmeter direct op het circuit.